स्वरसंवाद

स्वरसंवाद अर्थात स्वरांमधला संवाद किंवा स्वरांचे परस्परांची घडणारे सकारात्मक संभाषण. अशा संवादामुळे स्वरांचे स्वतंत्र अस्तित्व न राहता त्यातून एक परिपूर्ण सम्यक् गीत अर्थात संगीत निर्माण होते. अशा संगीताशी कलाकारांबरोबरच श्रोतेही एकरूप होतात, त्या कलाकृतीला समर्पित होतात.

मात्र असा स्वरसंवाद नेहमीच साधता येईल अस नाही. त्यासाठी लागतो स्वरांचा अभ्यास अर्थात स्वरसाधना. आदिस्वर ओंकारा पासून स्वरांची उत्पत्ती झाली असं भारतीय तत्त्वज्ञान सांगते. भारतीय संगीत स्वराधिष्ठित आहे. स्वरसाधनेमुळे आध्यात्मिक उन्नती साधता येते. काळाच्या ओघात या संगीतात अनेक बदल घडत आहेत. स्वर - ताल - लय यांचा एकत्रित मिलाफच उत्तम संगीत निर्मिती करतो. लय आणि ताल हे संगीताचे अविभाज्य घटक असले तरीही स्वर हा ओमकार स्वरूप आहे. स्वर हे संगीताचे अधिष्ठान आहे.